Beschermen, bezoeken en beleven

Eeuwen geleden zag de Eemsdelta-regio er heel anders uit dan nu. De Waddenzee lag veel verder landinwaarts waardoor grote delen van de regio continu onder water stonden en overgeleverd waren aan de krachten van eb en vloed. De continue bewegingen van eb en vloed zorgde weliswaar voor een dynamisch landschap vol met kwelders en watergeulen, maar de kans op overstromingen was ook erg groot. 

Met al dat gevaar op de loer zou je niet verwachten dat iemand zich in dat gebied zou willen vestigen. Maar niets bleek minder waar. De continue afwisseling tussen eb en vloed zorgde namelijk ook voor een zeer vruchtbare kleigrond waardoor het eigenlijk ook een ideaal landbouw gebied was.
Niet zo heel gek dus dat de eerste bewoners zich ruim 600 jaar voor Christus in de Eemsdelta-regio vestigden. Dijken bestonden in die tijd nog niet dus zij moesten nog wel iets vinden tegen de overstromingen. Hun oplossing? Zij bouwden gewoon heuvels en zette hun huizen er bovenop. 

Deze heuvels worden wierden genoemd en vindt u op veel plekken langs de Waddenkust. Door de eeuwen heen werden de wierden langzaam opgehoogd en samengevoegd. zo ontstonden grote wierdedorpen waar boeren lief en leed deelden. Het gevaar van overstromingen was immers nooit ver weg.

De wierden zijn, mede vanwege hun historie en omvang, een van de meest interessante bezienswaardigheden van de Eemsdelta-regio. Zij zijn het symbool van de Groningse nuchterheid en vindingrijkheid. Veel kerken in Groningen prijken op het hoogste punt van de wierden. Dankzij de hoogte en de centrale ligging in de verschillende dorpskernen zijn zij van grote afstand al te herkennen.

Veel dorpen in de regio zijn op wierden gebouwd. Deze wierden zijn meestal rond of rechthoekig van vorm en zijn relatief hoog in vergelijking met het omringende gebied. Zo steekt het wierdedorp Godlinze ruim 6 meter boven het maaiveld uit. De wierdedorpen Spijk en Warffum hebben beide een goed bewaarde wierdestructuur. Spijk is een cirkelvormige wierdedorp en behoort vermoedelijk tot de groep van oudste nederzettingen in Noord-Groningen. Cirkelvormige wierde dorpen hebben vaak een soort spinnenweb structuur waarbij de achterkant van de huizen naar buiten gericht zijn.

Warffum is met een oorspronkelijke grootte van 16 hectare de grootste wierde van Nederland. Het dorp is gebouwd op een rechthoekige wierde die vermoedelijk is ontstaan uit twee afzonderlijke (cirkelvormige) wierden die vervolgens aan elkaar zijn gegroeid. Dit vermoeden wordt versterkt door het feit dat het westelijke gedeelte hoger (en daarmee ook ouder) is.

Verdwenen wierden

De aanleg van de zeedijk maakte de wierden enigszins overbodig. De beschermende taak was immers overgenomen en daardoor was het gevaar ook geweken.Daarom werden sommige wierden afgegraven. De bewoners deden dit omdat zij wisten dat de wierdegrond zeer vruchtbaar was. De wierdegrond werkte namelijk als een soort kunstmest. Daarnaast waren mensen nieuwsgierig welke verloren voorwerpen en schatten door de jaren heen in de wierden zijn begraven.

Al snel werden steeds meer wierden afgegraven en de grond verkocht. Hierdoor zijn veel wierden verloren gegaan. Gelukkig zagen de bewoners ook het cultuurhistorisch belang van de wierden in waardoor een aantal wierden (deels) bewaard zijn gebleven. Zo is het wierdedorp Leermens slechts gedeeltelijk afgegraven waardoor je een nog altijd een duidelijke scheiding ziet. 

Nieuwsgierig naar deze scheiding? Klik hier en kijk snel op Google Maps

Ezinge is een van de meest bekende afgegraven wierden van Groningen. Deze is begin 20e eeuw afgegraven en hierbij zijn de resten van meer dan 100 gebouwen gevonden waaronder meer dan 80 boerderijen. Deze stammen uit de periode van 600 voor christus tot 500 na christus. Ezinge heeft hierdoor de titel ‘Pompeii van het Noorden’ gekregen. Dit is niet zo gek gezien te talloze vondsten.